بانک‌های مرکزی جهان در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶، علی‌رغم تجربه شدیدترین کاهش قیمت فصلی طلا در یک دهه اخیر، رکورد جدیدی در خرید این فلز گران‌بها ثبت کردند.
فهرست مطالب
رکورد خرید طلا
بر اساس گزارش شورای جهانی طلا، این نهادها در مجموع ۲۸۹ تن طلا به ذخایر خود افزوده‌اند که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۲ درصد رشد داشته است. این حجم از خرید، حتی از مجموع جریان ورودی به صندوق‌های ETF طلا در کل سال ۲۰۲۳ نیز فراتر رفته است که نشان‌دهنده تغییر استراتژیک قدرت‌های اقتصادی جهان در مواجهه با نوسانات بازار است.
داده‌های آماری نشان می‌دهد که کاهش قیمت‌ها نه تنها باعث عقب‌نشینی مدیران ذخایر ارزی نشده، بلکه اشتهای آن‌ها را برای انباشت بیشتر دارایی‌های باارزش در قیمت‌های پایین‌تر افزایش داده است. در این میان، لهستان با خرید ۵۱ تن و چین با خرید ۳۳ تن طلا، پیشتاز بازارهای جهانی بوده‌اند. همچنین کشورهای ازبکستان و قزاقستان نیز خریدهای قابل‌توجهی انجام داده‌اند. این در حالی است که روسیه برای جبران کسری بودجه خود، ۲۲ تن از ذخایر طلای خود را در این بازه زمانی به فروش رسانده است.
دلیل رویگردانی بانک‌های مرکزی از دلار
نظرسنجی شورای جهانی طلا از ۷۶ مدیر ذخایر ارزی نشان می‌دهد که ۷۴ درصد از آن‌ها انتظار دارند سهم دلار در ذخایر جهانی طی پنج سال آینده کاهش یابد. این رویکرد به معنای آن است که بانک‌های مرکزی به‌جای نگاه نوسان‌گیرانه، از طلا به‌عنوان یک دارایی استراتژیک برای جایگزینی دارایی‌های مبتنی بر دلار استفاده می‌کنند. در واقع، طلا به‌عنوان ابزاری برای مقابله با چاپ بی‌رویه ارزهای فیات و کاهش تسلط دلار در سیستم پولی بین‌المللی عمل می‌کند.
وضعیت کلی تقاضا در بازار جهانی
مجموع تقاضای جهانی طلا در سه ماهه دوم سال، با احتساب معاملات خارج از بورس (OTC)، به ۱٬۲۶۹ تن رسید. اگرچه صندوق‌های ETF با خروج ۴۵ تن سرمایه مواجه شدند، اما تقاضا برای شمش و سکه فیزیکی با ۳۰۷ تن همچنان مستحکم باقی ماند. ارزش کل طلای معامله‌شده در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به رکورد ۳۸۰ میلیارد دلار رسیده است که نشان‌دهنده تاب‌آوری بالای این بازار در برابر فشارهای نزولی قیمت و تغییر چیدمان سبد دارایی نهادهای بزرگ مالی است.
چرا خرید در قیمت‌های پایین‌تر افزایش می‌یابد؟
برای یک بانک مرکزی، طلا بیش از یک کالای سرمایه‌ای است؛ بخشی از زیرساخت اعتماد به پول ملی و ذخیره راهبردی در برابر شوک‌های بیرونی محسوب می‌شود. وقتی قیمت به‌طور موقت افت می‌کند، هزینه ورود به این دارایی برای ذخیره‌ساز کاهش می‌یابد و در نتیجه خرید در قیمت پایین‌تر منطقی‌تر می‌شود.
این رفتار با منطق سرمایه‌گذار خرد متفاوت است. بانک مرکزی به دنبال سود کوتاه‌مدت نیست و افق تصمیم‌گیری آن معمولاً سال‌هاست. به همین دلیل، کاهش قیمت فصلی برای مدیر ذخایر ارزی بیشتر یک فرصت تلقی می‌شود تا نشانه خروج از بازار. ثبت رکورد خرید طلا در چنین شرایطی نشان می‌دهد که تقاضای نهادی به قیمت روز وابسته نیست.
طلا در برابر دلار؛ معنای کاهش سهم ذخایر
وقتی ۷۴ درصد از ۷۶ مدیر ذخایر ارزی مورد بررسی انتظار کاهش سهم دلار را در پنج سال آینده دارند، این انتظار به خودی خود می‌تواند رفتار بازار را تغییر دهد. بانک‌هایی که چنین چشمی‌اندازی دارند، برای کاهش وابستگی، ترکیب ذخایر خود را به سمت دارایی‌هایی می‌برند که به سیاست پولی یک کشور خاص گره نخورده‌اند.
طلا در این جایگاه، نقش لنگرگاه را بازی می‌کند؛ دارایی‌ای فیزیکی که محدودیت عرضه دارد و در ترازنامه بانک مرکزی قابل نگهداری است. نکته مهم این است که این روند تدریجی است و به معنای حذف دلار از سیستم مالی جهان نیست. آنچه داده‌ها نشان می‌دهد، تنوع‌بخشی آرام در سبد ذخایر است. گزارش‌های تحلیلی این نهاد در وب‌سایت شورای جهانی طلا منتشر می‌شود.
نکات مهم برای سرمایه‌گذاران
سه عدد کلیدی این گزارش را باید کنار هم خواند: خرید ۲۸۹ تنی بانک‌های مرکزی، خروج ۴۵ تنی صندوق‌های ETF و تقاضای ۳۰۷ تنی شمش و سکه فیزیکی. این ترکیب نشان می‌دهد که تقاضای نهادی و تقاضای خرد در جهت‌های متفاوتی حرکت کرده‌اند و نمی‌توان بازار طلا را با یک شاخص واحد ارزیابی کرد.
همچنین فروش ۲۲ تنی روسیه یادآوری می‌کند که همه بانک‌های مرکزی در یک مسیر حرکت نمی‌کنند. برخی برای پوشش کسری بودجه ناچار به فروش می‌شوند و برخی دیگر ذخایر خود را گسترش می‌دهند. برای تحلیل درست، باید انگیزه هر نهاد را جداگانه بررسی کرد.
بیشتر بخوانید: خروج ۱۰ میلیارد دلار طلا از آمریکا؛ بانک‌های مرکزی به دنبال دسترسی مستقیم به ذخایر
پرسش‌های پرتکرار
بانک‌های مرکزی در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ چقدر طلا خریدند؟
بر اساس گزارش شورای جهانی طلا، آن‌ها در مجموع ۲۸۹ تن طلا به ذخایر خود افزودند که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۲ درصد رشد داشته است.
کدام کشورها بیشترین خرید را داشتند؟
لهستان با ۵۱ تن و چین با ۳۳ تن پیشتاز بودند. ازبکستان و قزاقستان نیز خریدهای قابل‌توجهی انجام دادند، در حالی که روسیه ۲۲ تن از ذخایر خود را فروخت.
چرا بانک‌های مرکزی به طلا روی آورده‌اند؟
در نظرسنجی شورای جهانی طلا از ۷۶ مدیر ذخایر ارزی، ۷۴ درصد انتظار کاهش سهم دلار در ذخایر جهانی طی پنج سال آینده را داشتند. طلا به‌عنوان دارایی استراتژیک برای جایگزینی دارایی‌های مبتنی بر دلار و مقابله با چاپ بی‌رویه ارز فیات استفاده می‌شود.
وضعیت تقاضای جهانی طلا چگونه بود؟
مجموع تقاضا با احتساب معاملات خارج از بورس به ۱٬۲۶۹ تن رسید. صندوق‌های ETF با خروج ۴۵ تن مواجه شدند، اما تقاضای شمش و سکه فیزیکی با ۳۰۷ تن مستحکم ماند و ارزش کل طلای معامله‌شده در نیمه اول سال به رکورد ۳۸۰ میلیارد دلار رسید.
جمع‌بندی
رکورد خرید طلا در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ با ثبت ۲۸۹ تن خرید و رشد ۶۲ درصدی، تصویری روشن از تغییر رفتار بانک‌های مرکزی ارائه می‌دهد. لهستان و چین پیشتاز بودند، تقاضای فیزیکی مستحکم ماند و ارزش معاملات نیمه اول سال به ۳۸۰ میلیارد دلار رسید. در پس این اعداد، انتظار کاهش تدریجی سهم دلار و افزایش جایگاه طلا در ذخایر رسمی دیده می‌شود.